دكتر ناصر برك پور، مهندس ميثم بصيرت
چالش هاي حكمروايي روستايي در منطقه كلانشهري تهران
Challenges of
Rural Governance in Tehran Metropolitan Region
شكل گيري و تثبيت منطقه كلانشهري تهران در چند دهه اخير ناشي از عوامل مختلف مانند
افزايش طبيعي جمعيت، گسترش مهاجرت از روستاها و ساير شهرها، گسترش اسكان اقشار كم
درآمد در سكونتگاه هاي پيراموني، استقرار صنايع و كارخانه ها ي متعدد در منطقه
صورت گرفته و منطقه اي به وسعت تقريبي16.700كيلومتر مربع و جمعيتي بالغ بر
25/13 ميليون نفر (سال 1385) را به وجود آورده است. روند نسبتاَ سريع گسترش اين
منطقه موجب بروز مشكلات متعدد همچون گسترش سكونتگاه هاي غيررسمي، تخريب محيط زيست،
اتلاف انرژي، از بين رفتن منابع و مناظرطبيعي شده است. مهم ترين دليل بروز اين
مشكلات، عدم توجه به استقرار ترتيبات نهادي و قانوني لازم با در نظر گرفتن رويكردها
و تجارب كشورهاي ديگر در اداره و حكمروايي سكونتگاه هاي شهري و روستايي واقع در
منطقه، به ويژه بي توجهي به ضرورت يكپارچگي در سياست گذاري و اداره منطقه بوده است.
در سال هاي اخير موضوع حكمروايي روستايي در كانون توجه محققان و سياست گذاران توسعه
قرار گرفته است. دلايل توجه به مفهوم حكمروايي روستايي در كشورهاي مختلف با هم
متفاوت بوده است، اما از مهم ترين آنها مي توان به افزايش فشار بر حكومت هاي محلي
ناشي از گسترش وظايف بدون پشتيباني لازم از آنها، كاهش منابع دولتي و تقليل كمك هاي
حكومت مركزي، ضرورت افزايش كارايي حكومت هاي محلي، چالش هاي قلمرويي و پيچيدگي
روابط بين نهادي اشاره كرد. مفهوم حكمروايي
عمدتاَ به فرايند تصميم گيري و چارچوب روابط ميان بازيگران مختلف در اين
فرايند شامل سازمان هاي دولتي و غيردولتي، انجمن هاي داوطلب، مردم و ساير عناصر
مربوط مي شود. كاربرد اين مفهوم در حوزه مطالعات و اقدامات در مناطق روستايي همراه
با تاكيد بر ويژگي ها و اصولي همچون ايجاد پيوند و همكاري ميان بخش هاي مختلف موثر
بر توسعه، يكپارچگي درسياست گذاري روستايي، همكاري ميان قلمروها و محدوده هاي
مديريتي و سياسي، افزايش توجه به مشاركت پايدار روستاييان، ترسيم اهداف و چشم
اندازهاي مشاركتي، توجه به مزيت هاي محلي و رقابتي، ظرفيت سازي و ارتقاي توانمندي
مقامات محلي و نظاير اينها بوده است.
بررسي و تحليل وضعيت و روندهاي موجود در منطقه كلانشهري تهران نشان مي دهد برخي از
چالش ها ي اساسي در اين منطقه با در نظر گرفتن اصول حكمروايي روستايي عبارتند از:
افزايش قلمروهاي سياسي و مديريتي بدون تدبير مكانيسم هاي مناسب براي ايجاد همكاري و
هماهنگي ميان آنها، فقدان يكپارچگي در سياست گذاري توسعه سكونتگاه هاي روستايي واقع
در منطقه، وضع و اجراي قوانين ضد منطقه گرايي و يكپارچگي، فقدان همكاري و همياري
ميان بخش هاي دولتي، شبه دولتي وعمومي در توسعه منطقه.