مهران عليالحسابي[1]
طراحي روستايي مشاركتي
کاوشی تجربی پیرامون نقش واقعي مردم در طراحي بافت هاي روستايي
مشارکت روستاييان در تهيه و اجراي طرحهاي توسعه، مقولهاي است كه توجه بسياري از
محققين در حوزه مطالعات روستايي و دست اندركاران امور اجرايي روستاها را به خود جلب
نموده است. در همين راستا سال هاي متمادي است كه در كنار روشها و تجربيات متنوع و
متعدد در زمينه طراحي روستاها، مقوله مشاركت مردمي در تهيه و اجراي اين طرحها، به
مثابه امري ضروري و اجتناب ناپذير تلقي شده و رعايت اين امر توصيه ميگردد. اما آنچه
در واقعيت و در جريان طراحي و اجراي پروژه هاي مختلف روستايي رخ مي دهد، يا بطور
كلي بدون مشاركت مردم روستا انجام مي شود و يا مشاركت به معناي واقعي در آن صورت
نمي پذيرد و در خوشبينانهترين حالت، با استفاده از مشارکت شعاري از مردم
استفادهي ابزاري صورت ميگيرد، تا طرح را مشروعيت بخشد.
عليرغم همه دغدغه ها و تجربيات غالبا ناموفق در طراحي روستايي با همكاري و مشاركت
مردم، در نهايت نيز اين سؤال بدون پاسخ مي ماند كه به راستي مشاركت مردم روستايي در
طراحي محيط سكونتشان در شرايط حاضر و با توجه به تمامي محدوديت هاي اجتماعي،
اقتصادي، فرهنگي و اجرايي ميسر و تحقق پذير است يا خير؟ و اينكه چگونه ميتوان
مشارکت مردم در تهيهي طرحهاي توسعه روستا را محقق ساخت؟ چگونه و با كدام
برنامهريزي و در كدامين زمينه ها مشاركت روستاييان در طراحي ممكن است و با چه
ابزارهايي ميتوان ميزان و دامنه اين مشارکت را افزايش داد؟
اين مقاله با طرح اين سئوالات و در راستاي پاسخگويي به آنها آغاز شده و سعي دارد با
عنايت به اهميت مشارکت مردم در تهيهي طرح هاي توسعه روستاها، ويژگي هاي طراحي با
مردم روستا و براي آنها را برشمرده و انجام طراحي مشاركتي را نه امري صعب و امكان
ناپذير، بلكه لازم و تحقق پذير معرفي نمايد. در همين راستا با توصيف تجربه طراحي
كالبدي بخش هايي از بندر لافت در جزيره قشم، به بيان اين مسئله خواهد پرداخت كه
مردم بايد هدفها و سياستهاي طرح را مشخص نموده و به برنامهريزان و طراحان در
راستاي نيل به هدفشان مشاوره دهند. بعلاوه در صورت ايفاي نقش مناسب از سوي
كارشناسان، اين گروه نيز مي توانند به مردم روستا در رابطه با برنامه هاي توسعه شان
مشورت دهند. شايد روستائيان هنوز وارد سطوح بالاتر مشارکت مانند خودانگيختگي نشده
باشند، اما اين وظيفه برنامهريزان، طراحان، مديران، سياستگذاران و مسئولان ذيربط
است که اين امر را تسهيل نموده و در ايجاد اين خودانگيختگي و مشاركت فعالانه عمل
نمايند.
واژههاي
كليدي: مشاركت - طراحی روستايي -
طراحي مشارکتي -
بندر لافت