نظام مديريت وكنترل
ساخت وسازهاي روستايي در ايران
(مشكلات وراهكارها)
عباس احمد آخوندي، حبيب اله طاهرخاني
موضوع نظام کنترل و نظارت ساخت و ساز روستایی از این جهت که نزدیک 30 درصد جمعیت
کشور در مناطق روستایی زندگی میکنند و تجربه نشان داده است که در هنگام وقوع زلزله
و سایر مخاطرات طبیعی، بیشترین خسارات و تلفات مالی و انسانی مربوط به سکونتگاههای
روستایی است، حائز اهمیت است. از سوی دیگر چون این نظام در مرحله ابتدایی شکلگیری
خود است میتوان با درس گرفتن از نقایص نظام کنترل و نظارت ساخت و ساز شهری وتجربه
ساير كشورها و نه کپیبرداری و تقلید از آن، نظامی کارآمد در این زمینه بنیان نهاد.
در اين مقاله با بررسی نقش و وظایف عناصر مؤثر در کنترل و نظارت ساخت و ساز روستایی
و شناسایی خلأها و محدودیتها و با استخراج نقاط قوت و ضعف و همچنین استفاده از
تجارب سایر کشورها، پیشنهادات و گزينه هاي ممكن را برای طراحی نظام موصوف ارائه مي
شود
نظام مديريت وکنترل و نظارت ساخت
وساز در روستاها هم اكنون داراي مشكلاتي است از جمله اينكه:
-دوگانگی بین بنیاد مسکن انقلاب
اسلامی و وزارت کشور ( بخشداريها و دهیاریها) در نظام کنترل و نظارت ساخت و ساز
روستایی
-فقدان توان فنی و انسانی در
دهیاریهای کشور، در حالی مطابق قانون و دستورالعمل ابلاغی وزارت کشور مسئولیت
مدیریت ساخت و ساز روستایی از تشکیل پرونده، صدور پروانه، نظارت بر ساخت و ساز و
صدور پایان کار به دهیاریها واگذار شده است كه اين نهادفاقد توان فني وانساني لازم
براي به عهده گرفتن اين مسئوليت خطير است .
-عدم وجود نیروی متخصص مهندسی برای
پوشش ساخت و ساز روستایی،سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور، به دلیل
محدودیت نیروی متخصص مهندسی هنوز روستاهای کشور را تحت پوشش قرار نداده است
- کپیبرداری از فرآیند نظارت و
کنترل ساخت و ساز شهری در روستاها،نمیتوان سازوکاری را که در شهرها حاکم است (در
حالی که ناکارآمدی خود را در محیط شهری نیز نشان داده است) عیناً در روستاها که
دارای محدودیتهای ویژه نهادی، نیروی انسانی و فنی هستند اجرا کرد.
-تداخل مفهوم بازرسی، نظارت در
نظامهای طراحی شده برای ساخت و ساز روستایی
- ناکارآیی نظام مواجهه با تخلفات
ساخت و ساز روستایی،
مطالعه تجربه دو كشور انگلستان وايالات متحده امريكا در زمينه كنترل ساختماني نشان
ميدهد كه کارکرد و وظیفه کنترل ساختمانی در روستا ها و نواحی روستایی چه در امریکا
و چه در انگلستان در اختیار روستا ها و شوراهای مرتبط با آنها نیست. عموما شوراهای
بخش و شوراهای کانتی نهاد هایی هستند كه اين خدمت را ارائه ميدهند.روستا ها در
انگلیس و امریکا عمدتا تعداد بسیار کمی از خدمات را ارائه می کنند. این امر عمدتا
به دلیل ظرفیت اندک آنها در زمینه خدمات رسانی است،تناسب بين
اندازه حكومت وخدمات قابل ارائه، موضوعي جدي در تقسيم مسئوليتها بين سطوح
حكومت محسوب ميشود .
درنهايت گزينه هاي نظام مديريت وكنترل ساخت وساز روستايي در سه گروه
الف –ادامه روند موجود ب-گزينه هاي با تغييرات كم ج-گزينه با تغيير ساختاري
با شاخص هايي چون كارايي واثربخشي، امكان پذيري و... مورد ارزيابي قرارگرفته اند.
كليد واژه
ساخت وساز، روستا، اندازه مطلوب حكومت محلي،دهياري،حکمروایی روستایی