سکونتگاههای
واحهای
سنتی در شمال عمان
دکتر آنِت گَنگْلِر
چکیده
در مناطق خشکْاقلیمِ
زمین، پدیدههایی
از قبیل بیابانزایی،
تغییرات اقلیمی، جهانیسازی،
انفجار جمعیت و کمبود منابع طبیعی تعادل و توازن حساس و مهم زیستمحیطی،
اجتماعی و اقتصادی نواحی مسکونیِ این مناطق را تهدید میکند.
میزان آگاهی از لزوم حفاظت از منابع طبیعی اساسی رو به افزایش است و ضرورت پیشبرد
استراتژیهای
پیشرفت و توسعهی
پایدار و یکپارچه
به ویژه در مورد کلانشهرها
مشهود است.
بنیاد پژوهش آلمان
(DFG)،
با هدف بررسی فرآیندهای
تغییرات در واحههای
مسکونی عمان بودجهی
یک پروژهی
تحقیقاتی میانرشتهای
بین دانشگاه سلطان قابوس در مسقط و مؤسسهی
باستانشناسی
آلمان
(DAI)،
در برلین و دانشگاههای
توبینگنِ اشتوتگارت و کَسِلِ ویتزنهاسن را فراهم نمود. بر اساس تحلیل باستانشناسی،
تاریخی، شهری و معماریِ واحههای
مسکونی منتخب، بر بافت تاریخی و بافت کشتوزیستمحیطیِ
فرآیندهای
تغییرات، و اثر آنها بر پایداری واحهها
و توسعهی
فعلی و آتی آنها تأکید شد.
سکونتگاههای
واحهایِ
سنتی به واسطهی
منابع آب و اقلیم، با محیط زیست سخت و طاقتفرسا
سازگارند و فرمی از توسعهی
پایدار را ایجاد کردهاند
که برای بقاء ضروری بوده و از قبال آن میتوانیم
برخی از اصول توسعه و پیشرفت پایدار را برای آینده یاد بگیریم. الگوهای مسکونی سنتی
و فرمهای
معماریِ شمال عمان به وسیلهی
نقشهبرداری،
پیششرطهای
اقلیمی و منابع طبیعی مناطقی خاص شکل گرفتهاند.
علاوه بر این، بافتهای
جغرافیایی و تاریخی در تعیین الگوی سکونت و معماری سکونتگاههایی
منفرد نقش مهمی ایفا کرده است.
با این وجود، این تنوع و گوناگونی به مرور زمان کمرنگ
خواهد شد چرا که همهی
سکونتگاههای
واحهای
صرفنظر
از موقعیت یا اندازه، در یک فرآیند دگرگونی سریع به دام افتادهاند.
فرهنگ واحه و مناظر فرهنگیِ آن ناپدید خواهد شد. در این راستا لازم است به استراتژی
تلفیق سکونتگاههای
سنتی با فرآیند تغییر و ممزوج نمودن آنها با برنامهی
آینده در حالی اشاره شود که شرایط اقتصادیِ در حال تغییر، گرایشهای
منطقهای
به شهرنشینی و مهاجرت به شهرها مورد ملاحظه قرار گیرد. برای گسترش دورنمای امر
بایستی عوامل بالقوهی
این سکونتگاههای
خاص مانند موقعیت ویژه، کیفیت مسکونی، و پتانسیل اقتصادی یا گردشگری آنها را
شناسایی نمود. این امر مستلزم مستندات جامع و جمعآوری
اطلاعات با تأکیدی خاص بر برنامهریزی
شهری
و
معماری به منظور تبیین دستورالعملها
و اقدامات در مقیاسهای
گوناگون میباشد.